Sagemühle

Jan Veldman 23-02-10

Sagemühle

Afgelopen zaterdag ben ik genezen van een regelmatig terugkerende nachtmerrie. Ik zal u vertellen hoe dat in zijn werk ging. In Utrecht is een maandelijks terugkerend cultureel dingetje dat de 'Vorlesebühne' heet. Dat klinkt Duits en dat is het ook wel een beetje, want in Berlijn zijn ze er mee begonnen. Bovendien komt Bernhard Cristiansen, de spil van dit dingetje, uit 'Nordfriesland' en spreekt met een Doitsj akzent. Hij had me ooit wat zien doen en vroeg zich af ik niet even langs wilde komen om te kijken of de Vorlesebühne iets voor mij was. Ik wist dat het een soort absurd theater was, dat doet denken aan het werk van Daniel Charms, Isaak Babel, Karl Valentin tot en met Brecht, Hans Arp, als u begrijpt wat ik bedoel. Ik hou daar wel van.

Dus daar ging ik, naar de Zaagmolen. Er verzamelden zich met mij zo'n veertig mensen om het culturele dingetje mee te maken. Ik betaalde een entreekaartje, - Bernhard zelf zat achter de kassa- kocht een kop koffie en wachtte op wat komen zou. Het werd een wel heel merkwaardige avond.

Bernhard stond op van een van de stoelen en heette ons hartelijk welkom. Hij zei onder meer dat de avond geen verdere introductie behoefde. Toen hij ging zitten stond een bleke jongeman op, die een kort portret in woorden schetste van een eenzame bleke jongeman. De naam van het personage leek op die van Josef K. Toen hij klaar was met zijn verhaal stond een kleine vrouw op, die vertelde over iets vreemds dat haar was overkomen. Laten we zeggen dat het over een tube tandpasta ging die haar geestelijk de baas was. Daarna rees een zeer lange jongeman op uit zijn stoel. Hij las iets voor over een onmogelijke liefde met een baksteen. Ik, die de laatste maanden in de wereld van het realisme verkeerde begon me lekker op mijn gemak te voelen. het publiek om me heen grinnikte instemmend mee met de grappen in de verhalen. Een kleine, Belgische vrouw stond op met een spuitbus in haar hand. Daar zat een deodorant van het merk Nivea in, waaraan 'Oceaanextrakten' waren toegevoegd. Je zult de vervuilde oceaan maar onder je oksels moeten dragen, bedacht ze zich.
Onmiddellijk na deze overpeinzing liepen een dame en een heer naar voren en zetten een draaiorgel in werking. Uit het draaiorgel kwamen vreemde geluiden, waarbij zij liederen zongen, met vreemde, meanderende melodieeën en titels als 'Gefundenes Fressen', 'Bunte Illustrierte' en 'Es ist mir egal'.

Daarna overkwam me het merkwaardigste van de hele avond en de genezing van mijn regelmatig terugkerende nachtmerrie. Ik mijmerde over Dada, het vooroorlogse Duitse modernisme, maar ook over de vreemde verhalen van Borges, de capriolen van Perec, nu ja, het soort kunst dat zich onttrekt aan de natuurgetrouwe uitbeelding van de werkelijkheid. Ik vond dat de zinnen een beetje leken op die van officiële stukken uit de jaren dertig of zo. Waardoor je meteen al een beetje buiten de tijd werd geplaatst. Terwijl ik dit bedacht, voor wat het waard is, stond Bernhard op en zei:
'Dan heb ik nu de eer u aan te kondigen: Jan Veldman.'
U kunt zich voorstellen hoe ik van kleur verschoot. Het publiek, dat mij niet kende, keek om zich heen. Ik stond op en de mensen zagen dat ik een man was met woest grijs haar. Een merkwaardige man dus en dat stelde ze zo gerust dat ze dachten dat ik er bij hoorde.'
'Maar dit wist ik niet,' piepte ik uit.
Het publiek keek me verwachtingsvol aan. Doen alsof je het niet weet was ook iets dat er gewoon bij hoorde.

Dit was dus mijn nachtmerrie. Drie keer per jaar sta ik voor een volle zaal met niets dan een dichtgesnoerde keel en een volkomen leeg hoofd in de aanbieding. Steevast word ik badend in het zweet wakker. Mijn hemel, dacht ik, hoe breng ik dit er van af? Wat moet ik nu?
Door een stom toeval had ik een stukje proza bij me dat ik maanden geleden had geschreven om te oefenen. Ik was er maar matig tevreden over, maar ik had niets anders. Dus las ik dat maar voor. Een verhaal over mijzelf, die zich liet fotograferen door een jongetjesliefhebber.

Er werd een paar keer flink gelachen. Ik had me kranig uit de situatie gered. Ik had het gevaar onder ogen gezien. Als een akelige droom eenmaal in werkelijkheid is voorgevallen, zal die je niet meer bezoeken.

Althans, dat hoop ik maar.

http://janveldman.web-log.nl

Jan Veldman is op 17 april een van de gasten van de Vorlesebühne.